Η παράλληλη διαδικασία (parallel process) αποτελεί ένα από τα πιο πολύτιμα διαγνωστικά και θεραπευτικά εργαλεία της κλινικής εποπτείας. Ιστορικά, η έννοια αυτή θεμελιώθηκε το 1955 από τον Harold Searles στο άρθρο για την πληροφοριακή αξία των συναισθηματικών εμπειριών του επόπτη. Ο Searles άλλαξε ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την εποπτεία: υποστήριξε ότι τα συναισθήματα που νιώθει ο επόπτης δεν είναι απλώς δικές του αντιδράσεις ή «τυφλά σημεία» του εποπτευόμενου, αλλά μια άμεση αντανάκλαση της ψυχοπαθολογίας του ίδιου του θεραπευόμενου. Η βασική ιδέα είναι ότι ο θεραπευτής ταυτίζεται ασυνείδητα με τον θεραπευόμενό του και αναπαράγει, μέσα στη σχέση του με τον επόπτη, τις άμυνες, τα άγχη και τα μοτίβα συμπεριφοράς που ο ίδιος δυσκολεύεται να επεξεργαστεί λεκτικά στη θεραπευτική συνεδρία. Ένα Κλινικό Παράδειγμα Παράλληλης Διαδικασίας Ας δούμε πώς μεταφράζεται αυτό στην πράξη. Σε μια πρώτη συνάντηση εποπτείας, ένας συνάδελφος παρουσίασε την περίπτωση ενός θεραπευόμενου με έντονα ασταθή παρουσία: συχνές ακυρώσεις, αιφνίδιες απουσίες και προσέλευση κατά βούληση. Αυτά τα στοιχεία δυσκόλευαν σημαντικά τη δημιουργία ενός σταθερού θεραπευτικού πλαισίου. Σχεδόν ταυτόχρονα, το ίδιο ακριβώς μοτίβο εκδηλώθηκε μέσα στην ίδια την εποπτική σχέση. Όταν επιχειρήθηκε η οριοθέτηση και η συμφωνία για ένα σταθερό πλαίσιο εποπτείας, ο εποπτευόμενος εμφάνισε έντονη αμφιθυμία και εμφανή δυσκολία να δεσμευτεί σε μια συνεχή εποπτική διαδικασία. Με όρους παράλληλης διαδικασίας, η στάση του συναδέλφου δεν ερμηνεύεται απλώς ως προσωπική αντίσταση απέναντι στην εποπτεία. Λειτουργούσε ως αγωγός ασυνείδητου υλικού: μέσω του μηχανισμού της προβολικής ταύτισης, είχε ενδοβάλει το άγχος δέσμευσης και τον φόβο εγκλωβισμού του θεραπευόμενου, μεταφέροντάς τα αυτούσια στη σχέση του με τον επόπτη. Την ίδια στιγμή, ο επόπτης –ο οποίος ενδεχομένως νιώθει εκνευρισμό, ματαίωση ή την παρόρμηση να «επιβάλει» αυστηρά το πλαίσιο– βιώνει ακριβώς ό,τι βιώνει και ο εποπτευόμενος απέναντι στον θεραπευόμενό του. Τα συναισθήματα αυτά αποτελούν πολύτιμη κλινική πληροφορία και όχι εμπόδιο.

Και τα δύο προσφέρουν σωτήρια προστασία τη στιγμή της κρίσης, αλλά όταν γίνονται μόνιμος τρόπος διαβίωσης, καταλήγουν σε συναισθηματικό εγκλεισμό. Αν ανακαλέσετε μια στιγμή μεγάλης κρίσης ή φόβου, είτε στην παιδική σας ηλικία είτε ως ενήλικες, ποιο ήταν το πραγματικό σας 'καταφύγιο'; Την Κυριακή 1/11 (στις 19.00 στην Πειραϊκή, στο γερμανικό πυροβολείο) θα σκεφτούμε πώς κατανοούμε αυτά τα "εσωτερικά φρούρια" και πώς χτίζεται η ασφάλεια για τη σταδιακή έξοδο.

Η έννοια των ορίων και της αυτοφροντίδας έχει γίνει πολύ δημοφιλής τελευταία, όμως στο γραφείο βλέπουμε συχνά την άλλη όψη του νομίσματος. Αρκετοί θεραπευόμενοι κόβουν απότομα επαφές με φίλους, συντρόφους ή συγγενείς με την πρώτη δυσκολία, βαφτίζοντας αυτή την κίνηση «υγιή οριοθέτηση». Στην πραγματικότητα, όμως, πολλές φορές πρόκειται για δυσκολία ανοχής της ματαίωσης και φόβο μπροστά στη σύγκρουση που φυσιολογικά υπάρχει σε κάθε ανθρώπινη σχέση. ❓ Έχει υπάρξει στιγμή που ένα δικό σας "όριο" ήταν στην πραγματικότητα ένας εύκολος τρόπος διαφυγής από μια δύσκολη σχέση; ✔Θα χαρώ να διαβάσω τις σκέψεις ή την εμπειρία σας στα σχόλια.

Ένα ενδιαφέρον παράδοξο που συναντάμε όταν μελετάμε τα διεθνή δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας είναι το εξής: χώρες όπως η Ολλανδία ή το Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά ψυχιατρικών περιστατικών. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι άνθρωποι εκεί υποφέρουν περισσότερο σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Σημαίνει, πρωτίστως, ότι διαθέτουν τα συστήματα υγείας για να καταγράψουν αυτή τη δυσφορία. Όμως, αν κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά πίσω από τους αριθμούς, θα δούμε μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που ζούμε και σχετιζόμαστε. Παρατηρούμε την αποδυνάμωση των κοινοτήτων μας και την αυξανόμενη κοινωνική απομόνωση. Για παράδειγμα, μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση σε μια ματαίωση, στο πένθος ή στην καθημερινή πίεση της εργασίας, παλαιότερα έβρισκε χώρο να μοιραστεί και να αντέξει μέσα από την ευρύτερη οικογένεια ή τη γειτονιά. Σήμερα, συχνά ελλείψει αυτού του υποστηρικτικού δικτύου, τείνουμε να «ιατρικοποιούμε» τον καθημερινό πόνο. Αντί να αναζητούμε παρηγοριά στην ανθρώπινη σύνδεση, μεταφράζουμε γρήγορα τη φυσιολογική θλίψη σε κλινικό σύμπτωμα. Αυτή η πραγματικότητα φέρνει στο προσκήνιο ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα, τόσο για εμάς που βρισκόμαστε στον χώρο της ψυχικής υγείας, όσο και για την κοινωνία ευρύτερα: ❓Μήπως έχουμε στενέψει υπερβολικά τα όρια του τι θεωρούμε «φυσιολογικό», βαφτίζοντας ως διαταραχή κάθε δυσκολία της ζωής; ❓Κατά πόσο το σύγχρονο κοινωνικό μας μοντέλο παράγει από μόνο του τον ψυχικό πόνο που μετέπειτα καλούμαστε να θεραπεύσουμε στα γραφεία μας; ❓Πώς μπορούμε να χτίσουμε ξανά αυθεντικά δίκτυα ανθρώπινης υποστήριξης, ώστε να μην αντιμετωπίζουμε το κάθε υπαρξιακό μας αδιέξοδο αποκλειστικά ως ένα ιατρικό πρόβλημα; Θα με ενδιέφερε πολύ να διαβάσω τις σκέψεις σας στα σχόλια, είτε από τη σκοπιά του συναδέλφου επαγγελματία είτε από την καθημερινή σας εμπειρία.

👉Η συνεδρία έχει τελειώσει πριν από λίγες ώρες και στην οθόνη του κινητού εμφανίζεται ένα μήνυμα: «Σας στέλνω αυτό το βίντεο/άρθρο, μου ήρθε στο μυαλό μετά τη συνάντησή μας». Μια τέτοια κίνηση δεν είναι ποτέ απλώς μια πληροφορία. Είναι μια χειρονομία — συχνά μια αυθόρμητη προσπάθεια του θεραπευόμενου να ελέγξει αν παραμένει ζωντανός στον νου του θεραπευτή όταν η πόρτα κλείνει. Όπως το μικρό παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι η μητέρα συνεχίζει να υπάρχει ακόμα κι όταν δεν τη βλέπει, έτσι και ο θεραπευόμενος δοκιμάζει τη συνέχεια της ύπαρξής του μέσα στη σχέση. ✔Ο χρόνος της συνεδρίας δεν είναι ένας ψυχρός κανονισμός ούτε ένα αυθαίρετο ρολόι. Είναι ένας προστατευμένος χώρος, ένα περιβάλλον που μπορεί να εμπεριέξει το άγχος, την ευαλωτότητα και την αβεβαιότητα. Μέσα σε αυτό το ασφαλές πλαίσιο, ο θεραπευόμενος μπορεί να ρισκάρει να νιώσει, να σκεφτεί, να παίξει με τις ιδέες του και να κατανοήσει τα συναισθήματά του. Όταν αυτό το υλικό ξεφεύγει και στέλνεται βιαστικά σε ένα γραπτό μήνυμα, κινδυνεύει να χάσει το νόημα του. Μένει μετέωρο στον ψηφιακό χώρο, ακριβώς επειδή λείπει η φυσική παρουσία του θεραπευτή που θα μπορούσε να το υποδεχτεί, να το αντέξει και να το νοηματοδοτήσει. Το ίδιο το μήνυμα, όμως, γίνεται ένα εξαιρετικά πολύτιμο κλινικό υλικό: ❓Τι αναζητούσε να επικοινωνήσει ο θεραπευόμενος εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή με το μήνυμα του; ❓Μήπως ήταν ένας τρόπος να μετριαστεί η αγωνία του αποχωρισμού και της απουσίας; ❓Μήπως το βίντεο ή το άρθρο λειτούργησε ως ένα μεταβατικό αντικείμενο — κάτι απτό που γεφυρώνει το διάστημα ανάμεσα στις συνεδρίες; ❓Αν έχετε βρεθεί ποτέ στη θέση του θεραπευόμενου, σας έχει συμβεί να νιώσετε αυτή την ξαφνική ανάγκη να στείλετε κάτι στον θεραπευτή σας ανάμεσα στις συνεδρίες; Τι ήταν αυτό που πραγματικά αναζητούσατε στην άλλη άκρη της γραμμής εκείνη τη στιγμή; ---